In China zitten de enige echte iPadslaven

Door: Edward Deiters

Gepubliceerd: vandaag 00:09

Update: vandaag 06:32

Na een golf van zelfmoorden onder productie-medewerkers was er veel rumoer rond Foxconn, de Taiwanese productiegigant die onze gadgets maakt. Volgens critici is er maar weinig veranderd.

Wanneer een blunderend bedrijf – of fout regime -de pr-firma Burson-Marsteller inhuurt weet je dat er écht iets goed mis is. Al in de jaren zeventig werden deze Amerikaanse spindoctors ingehuurd door de Argentijnse dictator Videla om het internationale imago van het land wat op te krikken. Ze hielpen oliemaatschappij Exxon na de ramp met de olietanker Exxon Valdez, poetsten daarnaast aan de reputatie van de bouwer van de ongelukskernreactor op Three Mile Island en zijn kind aan huis bij de tabaksindustrie. En ook afgelopen augustus werd Burson- Marsteller weer ingevlogen bij een ‘gevalletje waterschade’. Ditmaal bij Foxconn in China.

In alle stilte was dit Taiwanese bedrijf de afgelopen 35 jaar uitgegroeid van een bescheiden maker van onder meer de knoppen op ouderwetse Philips-tv’s tot een productiereus met 937.000 werknemers. In 20 Chinese megafabrieken schroeft Foxconn onder meer Apple iPhones, iPads, Sony Playstations, Nokia-mobieltjes en Dell- en HP-computers in elkaar.

In zijn hele bestaan had Foxconn eigenlijk nauwelijks iets aan public relations gedaan. ‘Ik haat het dat ik beroemd ben geworden, maar we zijn nu zo groot dat we ons niet meer kunnen verstoppen’, zei Foxconnoprichter/grootaandeelhouder Terry Gou in 2007 in een zeer zeldzaam interview met The Wall Street Journal. De zakenkrant had er vijf jaar om moeten bedelen.

Een professioneel pr-beleid was eigenlijk ook nooit nodig geweest. Er waren in het verleden wat rapporten over slechte arbeidsomstandigheden, dat wel. Maar de storm was altijd overgewaaid. Tot begin dit jaar. Toen sprong bij deze immense productieschuur voor het Westen plotseling een aantal werknemers hun dood tegemoet. In drie Foxconnfabrieken, in een half jaar tijd, dertien zelfmoorden en minstens vier pogingen.

Foxconn reageerde in eerste instantie nauwelijks op de suïcidegolf in zijn reusachtige Longhua-fabriek nabij de miljoenenstad Shenzen. Eerst werden monniken ingehuurd om de boze geesten te verdrijven die dit leed op hun geweten zouden hebben. Pas toen in mei de negende werknemer zelfmoord pleegde door van een van de woontorens te springen, ging het bedrijf in volle crisismodus. Om te beginnen werd drie miljoen vierkante meter gele vangnetten rond de gebouwen gespannen om springers op te vangen. Daarnaast werd een 24-uurs zelfmoord hotline opgericht waar honderd gekwalificeerde medewerkers het personeel van al te drieste plannen moet afpraten. En misschien wel de belangrijkste beslissing: er moest iets aan het imago van het bedrijf gebeuren. En daar wisten de crisis-experts van Burson-Marsteller wel raad op.

Voorgekookt

Op Ratelband-achtige wijze werden de werknemers bij alle Foxconnfabrieken opgepept tijdens motivatiebijeenkomsten. De arbeiders, in roze T-shirts met het opschrift ‘I love Foxconn’, droegen vlaggen met teksten als: ‘wederzijdse liefde’ en ‘hou van het leven’.

Daarna volgde fase twee in de pr-strategie die door Burson-Marsteller werd voorgekookt. Twee verslaggevers van Bloomberg kregen onbeperkte toegang tot het bedrijf én zijn oprichter/grootaandeelhouder Terry Gou. Opmerkelijk, gezien het feit dat een verslaggever van Reuters eerder dit jaar nog op ruwe wijze met de bewaking van Foxconn in aanraking was gekomen. Hij maakte vanaf de openbare weg foto’s van de Longhua-fabriek toen een bewaker hem sommeerde daarmee op te houden. Na wat geduw en getrek kreeg de man klappen en probeerde de Foxconn-bewaking hem het terrein op te slepen. De man belde de politie, die hem uiteindelijk ontzette. ‘Je bent vrij om te doen wat je wil’, had de politieman de Reuters-journalist uitgelegd. ‘Maar dit is Foxconn en zij hebben hier een speciale status. Ik hoop dat u dat begrijpt.’

En die status aparte is goed te begrijpen: Foxconn en zijn dochtermaatschappijen waren volgens de Chinese douane-autoriteiten in 2008 goed voor maar liefst 3,9 procent van de totale Chinese export.

Tegen Bloomberg Businessweek was de man achter dit megabedrijf enkele maanden later echter een en al hoffelijkheid. Terry Gou bekende glimlachend nog speciaal voor het interview zijn haar te hebben geverfd. Vervolgens deed hij meteen een verrassende ontboezeming: hij had de situatie rond de zelfmoorden in eerste instantie volledig verkeerd ingeschat. ‘Ik zal eerlijk tegen jullie zijn’, vertrouwde Gou de twee Bloomberg-verslaggevers toe. ‘De eerste, tweede en derde zag ik niet als een serieus probleem. We hadden destijds ruim 800.000 werknemers en hier in Longhua beslaat onze fabriek 2,1 vierkante kilometer. Nu voel ik me schuldig. Maar toen had ik niet het idee dat ik de volledige verantwoordelijkheid moest nemen.’

Cosmetisch

Na de vijfde zelfmoord in maart gingen volgens Gou zijn ogen open. ‘Ik besloot het anders te gaan doen’. En zo zorgden de dertien zelfmoorden en het kersverse pr-beleid ervoor dat het management in juni groots aankondigde dat de salarissen voor de ruim 450.000 fabrieksarbeiders in Longhua met 30 procent zouden worden verhoogd. Een volgende verhoging zou deze maand volgen.

‘Al die zogenaamde verbeteringen zijn puur cosmetisch van aard’, zegt Debby Chan, van de in Hongkong gevestigde arbeidsrechtenwaakhond SACOM, die twee weken geleden een omvangrijk rapport uitbracht over de arbeidsomstandigheden bij Foxconn. De onderzoekers interviewden de afgelopen maanden buiten de poorten van meerdere Foxconnfabrieken zo’n honderd fabrieksarbeiders en verzamelden ook informatie door undercover een tijdlang bij Foxconn te werken. ‘Aan de hele management methodologie die van mensen een soort machines maakt is helemaal niets veranderd’, zegt Chan. Een van de werknemers in het rapport: ‘Ik denk dat wij nog sneller zijn dan machines.’ Hij werkt naar eigen zeggen dagelijks meer dan tien uur.

Ondanks alle door Foxconn aangekondigde veranderingen kwamen de onderzoekers opnieuw terug met verhalen over werkkamp-achtige toestanden. ‘Wij produceerden de eerste generatie iPad’, citeert het rapport een anonieme Foxconningenieur. ‘Gedurende een periode van zes maanden hadden we het daarmee heel druk en werkten we ook op zondagen. We hadden om de dertien dagen één rustdag. En voor al dat weekendwerk was er geen overuren-toeslag. Van die twaalf uur werken per dag raakte ik volledig uitgeput.’

Praten, wegdoezelen of zelfs maar giechelen zijn op de werkvloer absoluut niet toegestaan. Een jonge productiemedewerkster die onlangs ontslag nam bij Foxxcon Hangzhou legde SACOM uit waarom ze opstapte. ‘Op de fabrieksvloer heersen zulke kille omstandigheden dat ik er depressief van werd. Als nieuwkomer had ik niemand met wie ik kon praten. Als ik was gebleven had ik mezelf misschien ook wel wat aangedaan.’

Loonstrookjes

Volgens Chan is zelfs de op het eerste gezicht riante loonsverhoging deels een wassen neus. ‘De eerste salarisverhoging, met dertig procent, naar 1.200 renminbi (129 euro) per maand werd in juni aangekondigd. Wij waren erg blij dat er eindelijk iets gebeurde. Maar eigenlijk duurde die blijdschap slechts een maand. Toen verhoogde namelijk de lokale regering het minimumloon naar 1.100 renminbi. Dus in feite kwam het neer op een salarisverhoging van 9 procent.’ En ook op de tweede stap, een verhoging van het salaris naar 2.000 renmimbi (214 euro) in oktober, heeft Chan iets af te dingen. ‘Die werd groots aangekondigd in de media. Maar daarvoor moeten werknemers positief uit een evaluatie komen. Over de criteria daarvoor is niets bekend. Ook is de werknemers zelf daarover niets meegedeeld. In november zullen wij nieuw onderzoek verrichten om te kijken wat er nou echt op de loonstrookjes staat.’

Ook Li Qiang, directeur van China Labor Watch in New York, heeft nog steeds hele waslijsten vol klachten van Foxconnwerknemers. ‘Ze delen met te veel mensen te krappe slaapzalen, moeten te veel overuren maken, die deels niet betaald zijn en staan voortdurend bloot aan beledigingen en intimidatie door superieuren en beveiligers.

Qiang spreekt over ‘flagrante schendingen’ van de rechten van de werknemers. ‘Ze moeten in sommige gevallen bijvoorbeeld 12 uur lang staand hun werk doen. Wanneer ze een fout maken worden ze niet alleen verbaal aangepakt, soms moeten ze ook een rapport van minstens 500 woorden schrijven over de begane fout. Dat wordt vervolgens op de muur gehangen, compleet met een foto van de betreffende werknemer.’ Een andere straf bestaat volgens ondervraagde Foxconnmedewerkers uit dertig minuten tot vier uur lang staan zonder te bewegen. Ook vertelden meerdere werknemers dat ze het vermoeden hadden dat zulke straffen invloed hebben op hun salaris.

SACOM klopte volgens Chan aan bij Foxconn zelf, maar ook bij verschillende klanten als Apple en Dell. ‘Foxconn ontkent simpelweg alles en ook bij elektronicafabrikanten ging de deur dicht.’

Ook van de overheid hoeven de Foxconnwerknemers volgens haar niets te verwachten. ‘Dit bedrijf is zo groot dat ze een politieke factor zijn. De verschillende regio’s hopen juist dat ze met allerlei stimuleringsmaatregelen Foxconn kunnen strikken om er een fabriek te vestigen.’

Uitbreiden

En op dat gebied gebeurt er momenteel van alles. Foxconn wil tot eind 2011 het aantal werknemers uitbreiden tot 1,3 miljoen. Daarvoor trekt het bedrijf nu verder het Chinese binnenland in. Uit de overvolle fabrieken in Longhua en Guanlan zullen de komende vijf jaar 100.000 werknemers worden overgeplaatst naar Centraal en Noord-China. ‘Dat heeft natuurlijk alles met geld te maken’, zegt Qiang. ‘Wanneer je naar grote steden als Shanghai of Peking kijkt, gaat daar de levensstandaard richting die van het Westen. Helaas is dat in de meer afgelegen delen van China nog helemaal niet zo. Ook zijn daar de minimumlonen veel lager. Door een deel van de fabrieken daar naartoe te verplaatsen kunnen ze dus weer goedkoper produceren en tegelijk negatieve publiciteit en het waakzame oog van de media en arbeidsrechtenorganisaties ontvluchten.’

Toch zegt Qiang blij te zijn dat er nu eindelijk iets lijkt te gebeuren. ‘Foxconn is met afstand de grootste, maar zeker niet de slechtste werkgever in deze industrie. In het grotere geheel hebben ze zelfs betere arbeidsomstandigheden dan veel andere Chinese fabrieken. Wij blijven strijden om ze zo hoog mogelijke standaarden op te leggen. Als zij het niet doen kun je het van de kleintjes al helemaal niet verwachten.’

Trefwoord: uiteconomie